TADBIRKORLARNING FAOLIYaTI - QONUN HIMOYaSIDA
Mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning rivojlanishi uchun xususiy mulk ustuvorligini ta'minlaydigan normativ – huquqiy baza yaratilganligi hamda tadbirkorlar huquqlarining ishonchli himoya qilinishi muhim omil hisoblanadi.
Respublika yalpi ichki mahsulotida tadbirkorlar ulushi tobora ortib borayotgani ham bu boradagi faoliyatga jiddiy yondashishni taqozo etmoqda. Hududlarda biznes yuritish shart - sharoitlarni yaxshilash, tadbirkorlikni rivojlantirishga oid islohotlarni izchil davom ettirish, tadbirkorlarni qo'llab - quvvatlash mexanizmlarini kengaytirish, ularni zarur moliyaviy va infratuzilmaviy resurslar bilan ta'minlashga davlat siyosati darajasida e'tibor qaratilmoqda.
O'z navbatida, tadbirkorlarning qonuniy huquq va manfaatlarini
himoya qilish ham e'tibordan chetda qolayotgani yo'q.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil
30 dekabrdagi 287-sonli “Respublika hududlarini toifalarga ajratish va
tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashning tabaqalashtirilgan tizimini joriy
etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni qabul qilindi.
Ushbu farmonning mazmun - mohiyati shundan iboratki, hududlar o‘rtasidagi iqtisodiy tengsizlikni qisqartirish, tuman va shaharlarni ularning sharoiti, salohiyati va imkoniyatlaridan kelib chiqib rivojlantirish bo‘yicha yangicha yondashuvlarni joriy etish, shuningdek, tadbirkorlik muhitini yanada yaxshilash, davlat ko‘magini
berish tartibini takomillashtirish va uning samaradorligini oshirish maqsadida,
2023 yil 1 yanvardan boshlab respublika tuman va shaharlarini
5 ta toifaga ajratish belgilandi.
Bundan tashqari, 2023 yil 1 yanvardan 2026 yil 1 yanvarga qadar soliq solishning quyidagi tabaqalashtirilgan tartibi joriy etildi. Xususan, 5-toifadagi tumanlarda ro‘yxatdan o‘tgan va shu hududlarda faoliyat yuritadigan tadbirkorlik sub’ektlari (yirik soliq to‘lovchilar, doimiy muassasa, budjet tashkiloti va davlat korxonasi, ustav jamg‘armasi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ko‘proq miqdorda bo‘lgan yuridik shaxslar bundan mustasno).
Shuningdek, foyda solig‘i, aylanmadan olinadigan soliq va ijtimoiy soliqni 1 foiz,
yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq va yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘ini mazkur soliqlar bo‘yicha hisoblangan summaning 1 foizi miqdoridagi soliq stavkalari bo‘yicha to‘lanishi belgilandi.
Shu bilan birga, 5-toifadagi tumanlarda ro‘yxatdan o‘tgan va shu hududlarda faoliyat yuritadigan yakka tartibdagi tadbirkorlar jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining qat’iy belgilangan summalarini to‘lashdan ozod qilinishi nazarda tutildi.
Ta’kidlash joiz, 4-toifadagi tumanlarda ro‘yxatdan o‘tgan va shu hududlarda faoliyat yuritadigan tadbirkorlik sub’ektlari (yirik soliq to‘lovchilar, doimiy muassasa, budjet tashkiloti va davlat korxonasi, ustav jamg‘armasi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ko‘proq miqdorda bo‘lgan yuridik shaxslar bundan mustasno) uchun aylanmadan olinadigan soliqning bazaviy soliq stavkasi 3 foiz etib belgilanadi. Bunda, qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda mazkur soliq bo‘yicha pasaytirilgan soliq stavkalari saqlab qolinadi.
Farmonda qayd etilishicha, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qori KenGESi va xalq deputatlari viloyatlar Kengashlariga 4-toifadagi tumanlar bo‘yicha, Yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq va yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘i bo‘yicha soliq kodeksi bilan belgilangan eng kam qiymatlarga 0,3 gacha, yakka tartibdagi tadbirkorlar uchun qat’iy belgilangan miqdordagi jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i bo‘yicha 0,5 gacha kamaytiruvchi koeffitsient kiritish huquqi beriladi.
Bundan tashqari, 2023 yil 1 yanvardan boshlab Tadbirkorlik faoliyatini
qo‘llab-quvvatlash davlat jamg‘armasi tomonidan umumiy belgilangan shartlar doirasida 4 va 5-toifadagi tumanlarda ro‘yxatdan o‘tgan va shu hududlarda faoliyat yuritadigan kichik tadbirkorlik sub’ektlariga, tijorat banklarining kredit va lizinglari bo‘yicha uning asosiy stavkadan oshgan, biroq Markaziy bank asosiy stavkasining 40 foizidan ko‘p bo‘lmagan qismini qoplash uchun kompensatsiya taqdim etiladi, tijorat banklari kreditlarining 75 foizigacha, biroq umumiy qiymati 2,5 milliard so‘mdan oshmagan miqdorda kafillik taqdim etiladi, kichik tadbirkorlik sub’ektlariga tavakkalchilik darajasidan kelib chiqqan holda, ular avval olgan kreditlari bo‘yicha mazkur Jamg‘arma kafilligidan foydalanayotgan bo‘lishidan qat’i nazar qo‘shimcha kreditlar bo‘yicha belgilangan umumiy miqdor va shartlar doirasida kafilliklar taqdim etiladi.
Mazkur farmon asosida tadbirkorlik faoliyatini tuman va shaharlarning toifalaridan kelib chiqib, qo‘llab-quvvatlash choralari tasdiqlandi.
Xususan, Iqtisodiyot va moliya vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda xalqaro moliya institutlari hamda ilmiy tashkilotlarning ekspertlarini jalb qilgan holda 2023 yil 1 oktabrga qadar baholash mezonlari va ko‘rsatkichlari hamda hisoblash usullarining haqqoniyligi va shaffofligini ta’minlovchi tuman va shaharlarni
tegishli toifalarga ajratishning axborot tizimini joriy qilinishi, bunda, axborot tizimini ishlab chiqish, ishga tushirish va uni qo‘llab-quvvatlash bilan bog‘liq xarajatlar iqtisodiyot va moliya vazirligining budjetdan tashqari jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
Xulosa qilib aytganda tadbirkorlarning muammolariga yechim topilayotgani, ularning qonuniy manfaatlari davlat himoyasida ekanligi yurtimizda tadbirkorlikni rivojlantirish, investitsiya jalb qilish va biznesni yuritish uchun qulay muhit yaratishga asos bo'lmoqda. Zero, tadbirkorlarda qonun ustuvorligiga ishonch bo'lsagina, soha rivojlanishiga muhim omil bo'lib xizmat qiladi.
Sherobod tumanlararo iqtisodiy sudi raisi U.U.Tojiev